Nasze wyroki frankowe BZ WBK Santander Bank Polska

Sygn. akt I C 869/24

  W Y R O K

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 maja 2025 r.

Sąd Okręgowy w Krakowie I Wydział Cywilny w składzie następującym:

Przewodniczący:        Sędzia Agnieszka Zwęglińska-Wójcik 

po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2025 r. w Krakowie

na rozprawie

sprawy z powództwa [OSOBA]

przeciwko Santander Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie

o ustalenie i zapłatę

40. umarza postępowanie w zakresie żądania zapłaty kwoty 40.497,95 CHF (czterdzieści tysięcy czterysta dziewięćdziesiąt siedem franków szwajcarskich dziewięćdziesiąt pięć centymów) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 19 stycznia 2024 r. do dnia zapłaty i w zakresie odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od kwoty 21.407,07 CHF (dwadzieścia jeden tysięcy  czterysta siedem franków szwajcarskich siedem centymów) od dnia 19 stycznia 2024 r. do dnia 18 lipca 2024 r.;
41. ustala, że nie istnieje stosunek zobowiązaniowy wynikający z umowy o kredyt dewizowy mieszkaniowy nr E0061903 z dnia 17 czerwca 2008 r. zawartej pomiędzy [OSOBA] a Bank Zachodni WBK S.A. z siedzibą we Wrocławiu (aktualnie Santander Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie);

• zasądza od strony pozwanej [OSOBA] S.A. z siedzibą w Warszawie na rzecz powoda [OSOBA] 21.407,07 CHF (dwadzieścia jeden tysięcy  czterysta siedem franków szwajcarskich siedem centymów) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 19 lipca 2024 r. do dnia zapłaty;

11. zasądza od strony pozwanej [OSOBA] S.A. z siedzibą w Warszawie na rzecz powoda [OSOBA] zwrotu kosztów procesu kwotę 817 zł (jedenaście tysięcy osiemset siedemnaście złotych) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Sygn. akt I C 869/24

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 10 maja 2025 r.

[OSOBA] w pozwie skierowanym przeciwko stronie pozwanej [OSOBA] S.A. z siedzibą w Warszawie wniósł o:

1. ustalenie, że nie istnieje stosunek zobowiązaniowy wynikający z umowy o kredyt dewizowy mieszkaniowy nr E0061903 z dnia 17 czerwca 2008 r. zwartej pomiędzy [OSOBA] a Bank Zachodni WBK S.A. z siedzibą we Wrocławiu (aktualnie Santander Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie);
2. zasądzenie od pozwanego Santander Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie na rzecz powoda [OSOBA] 61.905,02 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dnia 19 stycznia 2024 r. do dnia zapłaty;
3. zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda [OSOBA], w tym kosztów zastępstwa procesowego.

       Na uzasadnienie pozwu powód [OSOBA], że w czerwcu 2008 r. zawarł z poprzednikiem prawnym strony pozwanej [OSOBA] zakupu lokalu mieszkalnego na rynku pierwotnym. [OSOBA], że w umowie zostały zawarte klauzule abuzywne, które nie wiążą powoda i powinny zostać usunięte z umowy, zaś po usunięciu kwestionowanych postanowień umowa jako niemożliwa do wykonywania, powinna zostać uznana za nieważną. Podał, że umowa została zawarta przy pomocy wzorca sporządzonego przez stronę pozwaną, który nie podlegał żadnym negocjacjom.

       W ocenie powoda, nieważność przedmiotowej umowy kredytu wynika z jej sprzeczności z naturą stosunku prawnego, albowiem pozwany [OSOBA] kształtować wysokość świadczeń powoda. Nadto, powód [OSOBA] jako naruszającej art. 69 prawa bankowego, albowiem nie została w niej określona kwota kredytu.

       [OSOBA], że ryzyko kursowe zostało rozłożone pomiędzy stronami w sposób nierównomierny, o czym nie został w dostateczny sposób poinformowany.

   Wraz z pozwem powód [OSOBA] o świadomości skutków unieważnienia umowy kredytu (k. 59) i potwierdził je na rozprawie w dniu 10 grudnia 2024 r.

Strona pozwana Santander Bank Polska S.A. w Warszawie w odpowiedzi na pozew (k. 64-99) wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda [OSOBA].

Strona pozwana zaprzeczyła jakoby nie wypełniła obowiązku informacyjnego w zakresie dotyczącym ryzyka związanego z zaciągnięciem kredytu dewizowego. Podała, że powód [OSOBA] o wypłatę kredytu bezpośrednio w walucie obcej; mógł również spłacać kredyt w walucie CHF. Podniosła, że powód [OSOBA] umowy. Pozwana zaprzeczyła, aby bank kształtował tabele kursowe w sposób dowolny. Zaprzeczyła również, by w umowie były zawarte klauzule niedozwolone. W ocenie strony pozwanej, nie ma podstaw aby uznać przedmiotową umowę za nieważną albo dotkniętą jakąkolwiek inną wadliwością mogącą skutkować jej upadkiem w całości lub w części.

W szczególności strona pozwana wskazała, że przedmiotowa umowa nie jest sprzeczna z art. 69 prawa bankowego oraz nie zostały przekroczone granice swobody umów ani zasady współżycia społecznego.

W piśmie z dnia 6 sierpnia 2024 r. (k. 191) strona pozwana podniosła zarzut potrącenia kwoty udzielonego kredytu, tj. 208.883,56 zł oraz kwoty 35.133,41 zł należnej ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconego na podstawie zawartej umowy w związku z koniecznością urealnienia wysokości świadczenia.

W piśmie z dnia 14 listopada 2024 r. (k. 216) powód [OSOBA] częściowego cofnięcia powództwa i wniósł ostatecznie o:

• ustalenie, że nie istnieje stosunek zobowiązaniowy wynikający z umowy o kredyt dewizowy mieszkaniowy nr E0061903 z dnia 17 czerwca 2008 r. zawartej pomiędzy [OSOBA] a Bank Zachodni WBK S.A. z siedzibą we Wrocławiu (aktualnie Santander Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie);
• zasądzenie od pozwanego Santander Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie na rzecz powoda [OSOBA] 21.407,07 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dnia 19 lipca 2024 r. do dnia zapłaty;
• zasądzenie od strony pozwanej [OSOBA], w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Bank Zachodni WBK S.A. z siedzibą we Wrocławiu jest poprzednikiem prawnym Santander Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie

okoliczność bezsporna

W dniu 17 czerwca 2008 r. powód [OSOBA] z Bankiem Zachodnim WBK S.A. z siedzibą we Wrocławiu umowę o kredyt dewizowy mieszkaniowy/inwestorski nr E0061903. W umowie wskazano m.in., że:

• bank udziela kredytobiorcy na podstawie decyzji o udzieleniu kredytu z dnia 4 czerwca 2008 r., kredytu mieszkaniowego inwestorskiego w wysokości 104.223,53 CHF (artykuł 3.01 ust. 1);
• kredytobiorca zobowiązał się do wykorzystania środków z kredytu na zakup lokalu mieszkalnego na rynku pierwotnym położonego w Krakowie, ul. [ADRES];
• okres kredytowania ustalono na 360 miesięcy (artykuł 3.03);
• wykorzystana kwota kredytu oprocentowana jest według zmiennej stopy oprocentowania - obliczonej jako suma stawki LIBOR dla sześciomiesięcznych depozytów międzybankowych w CHF, marży Banku w wysokości 1,0000 punktu procentowego z uwzględnieniem postanowień ust. 2-4 (artykuł 3.05 ust. 1);
• kredyt miał zostać wypłacony w transzach (artykuł 3.07 ust. 2);
• uruchomienie kredytu miało nastąpić na wskazany rachunek, w zależności od waluty rachunku: w złotych polskich przy wykorzystaniu bieżącego/negocjowanego kursu kupna dewiz dla CHF obowiązującego w Banku w dniu płatności, lub w walucie kredytu (artykuł 3.07 ust. 6);
• kredytobiorca zapłaci bankowi prowizję z tytułu udzielenia kredytu w wysokości 0,7500% kwoty udzielonego kredytu, w tym prowizja z tytułu rozpatrzenia wniosku o kredyt (prowizja przygotowawcza) w wysokości 50 zł. Prowizja z tytułu udzielenia kredytu potrącona jest bez odrębnej dyspozycji kredytobiorcy w dniu uruchomienia kredytu z kwoty uruchomianego kredytu (artykuł 3.08. ust. 1-2);
• kwota prowizji w złotych polskich zostaje ustalona przy wykorzystaniu bieżącego kursu kupna dewiz dla CHF obowiązującego w Banku w dniu podjęcia decyzji (artykuł 3.08 ust. 4);
• spłata kredytu miała następować w drodze obciążenia w dniu płatności kwotą raty kredytu konta do obsługi kredytu. (…) walutą spłaty kredytu jest CHF. W przypadku spłaty kredytu w złotych polskich realizacja płatności nastąpi przy wykorzystaniu bieżącego kursu sprzedaży dewiz dla CHF obowiązującego w banku w dniu realizacji należności banku (artykuł 3.12 ust. 2 i 3);
• zabezpieczenie kredytu stanowiła m.in. hipoteka zwykła w kwocie 104.223,53 CHF na zabezpieczenie spłaty kapitału oraz hipoteka kaucyjna do kwoty 7.968,27 CHF obejmującej odsetki obliczone za okres dwóch lat od kwoty udzielonego kredytu na zabezpieczenie spłaty odsetek, ustanowione na lokalu mieszkalnym położonym w Krakowie, przy ul. [ADRES] ust. [DZIAŁKA]);

Dowód: umowa o kredyt dewizowy mieszkaniowy/inwestorski nr E0061903 (k. 38-42).

Kredyt został uruchomiony w transzach:

• w dniu 24 czerwca 2008 r. w kwocie 10.096,18 CHF, co stanowiło równowartość 20.358,95 zł, kurs uruchomienia 2,0165,
• w dniu 11 lipca 2008 r., w kwocie 78.795,18 CHF, co stanowiło równowartość 154.438,55 zł, kurs uruchomienia 1,9600,
• w dniu 6 sierpnia 2008 r. w kwocie 4.935,59 CHF, co stanowiło równowartość 9.510,88 zł, kurs uruchomienia 1,9270,
• w dniu 17 października 2008 r. w kwocie 4.935,59 CHF, co stanowiło równowartość 11.135,68 zł, kurs uruchomienia 2,2562,
• w dniu 11 grudnia 2008 r. w kwocie 5.460,99 CHF, co stanowiło równowartość 13.439,50 zł, kurs uruchomienia 2,4610.

Z kwoty uruchomionego kredytu została pobrana prowizja z tytułu udzielenia kredytu w kwocie 1.576,26 zł oraz opłata z tytułu ubezpieczenia spłaty kredytu w kwocie 105,08 zł.

Dowód: zaświadczenie banku z dnia 1 października 2019 r. (k. 48)

W okresie od dnia zawarcia umowy do dnia 14 grudnia 2023 r. powód [OSOBA] banku od dnia zawarcia umowy do dnia 24 listopada 2023 r. kwotę 61.905,02 CHF tytułem spłaty rat kredytowych. W okresie od 27 grudnia 2023 r. do 25 czerwca 2024 r. powód [OSOBA] banku kwotę 2.661,75 CHF.

[OSOBA] kwoty: 1.576,26 zł tytułem prowizji oraz 105,08 zł tytułem ubezpieczenia kredytu.

Dowód: zaświadczenie banku z dnia 19 grudnia 2023 r. (k. 52-55);

potwierdzenia przelewów (k. 218-222)

W dniu 2 stycznia 2024 r. powód, za pośrednictwem pełnomocnika, skierował do banku reklamację dotyczącą przedmiotowej umowy. Wskazał na nieważność umowy z uwagi na zawarte w jej treści klauzule niedozwolone. Wezwał pozwany [OSOBA] kwoty 61.905,02 CHF (tytułem spłaty kredytu) oraz kwoty 1.576,26 zł (tytułem prowizji) i kwoty 105,08 zł (tytułem ubezpieczenia kredytu) – w terminie 14 dni od dnia otrzymania pisma.

Pismo wpłynęło do Banku 4 stycznia 2024 r.

W odpowiedzi na powyższe, pismem z dnia 22 stycznia 2024 r., strona pozwana wskazała, iż w jej ocenie umowa jest ważna i wykonywana w sposób prawidłowy, w związku z czym nie znajduje podstaw do uznania roszczeń powoda.

Dowód: reklamacja z wezwaniem do zapłaty (k.44-45);

pismo banku (k. 46-47)

W dniu 27 czerwca 2024 r. strona pozwana wezwała powoda [OSOBA] 208.883,56 zł tytułem zwrotu nominalnej wartości kapitału kredytu wypłaconego na podstawie umowy kredytu oraz kwoty 35.133,41 zł tytułem kwoty należnej bankowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconą na podstawie umowy w związku z koniecznością urealnienia świadczenia banku, tj. łącznie kwoty 244.016,97 zł – w terminie do 18 lipca 2024 r. Pismo zostało nadane w placówce pocztowej w dniu 28 czerwca 2024 r.

Dowód: wezwanie do zapłaty z dnia 27 czerwca 2024 r. (k. 194);

potwierdzenie nadania (k. 200)

W dniu 19 lipca 2024 r. strona pozwana skierowała do powoda [OSOBA] o potrąceniu/skorzystaniu z prawa zatrzymania. Wskazała, iż wobec postanowienia roszczeń banku w stan wymagalności, składa oświadczenie o potrąceniu wierzytelności kredytobiorcy o zapłatę dochodzonej kwoty z wzajemną wierzytelnością banku, tj. 208.883,56 zł tytułem wypłaconego kapitału oraz kwoty 35.133,41 zł należnej bankowi ponad nominalną kwotę w związku z koniecznością urealnienia wysokości świadczenia banku. Ewentualnie, na wypadek braku uznania skuteczności oświadczenia o potrąceniu, bank złożył oświadczenie o skorzystaniu z prawa zatrzymania wskazanych wyżej świadczeń. Pismo zostało nadane w placówce pocztowej w dniu 19 lipca 2024 r.

Dowód: oświadczenie o potrąceniu/skorzystaniu z prawa zatrzymania (k. 201);

potwierdzenie nadania (k. 202)

W dniu 15 lipca 2024 r. powód [OSOBA] do zapłaty kwoty 2.661,75 CHF w terminie 3 dni od dnia otrzymania wezwania, tytułem zwrotu uiszczonych przez niego w okresie od dnia 27 grudnia 2023 r. do 25 czerwca 2024 r. należności. Wezwanie zostało doręczone stronie pozwanej w dniu 18 lipca 2024 r.

Dowód: wezwanie do zapłaty (k. 223);

potwierdzenie doręczenia (k. 224)

Pismem z dnia 25 lipca 2024 r. powód [OSOBA] oświadczenie o potrąceniu wierzytelności wraz z oświadczeniem o skorzystaniu z prawa zatrzymania. [OSOBA] w kwocie 1.775,65 zł i 2.661,75 CHF, na którą składają się kwoty:

1. 661,75 CHF stanowiąca sumę należności uiszczonych przez powoda w CHF w okresie od dni 27 grudnia 2023 r. do dnia 25 czerwca 2024 r. tytułem spłaty kredytu,
2. 576,26 zł stanowiąca sumę uiszczoną przez powoda w dniu 24 czerwca 2008 r. tytułem prowizji za udzielenie kredytu,
3. 105,08 zł stanowiąca kwotę uiszczoną przez powoda w dniu 24 czerwca 2008 r. tytułem ubezpieczenia spłaty kredytu,
4. 88,42 zł stanowiąca sumę odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych co do kwoty 1.576,26 zł od dnia 19 stycznia 2024 r. do dnia 18 lipca 2024 r.
5. 5,89 zł stanowiąca sumę odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych co do kwoty105,08 zł od dnia 19 styczni 2024 r. do dnia 18 lipca 2024 r.

z wierzytelnością, która bank posiada wobec powoda z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia o zwrot kwoty wypłaconego kapitału, tj. 208.883,56 zł.

[OSOBA], iż w wyniku dokonanego potrącenia wierzytelności te umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej, czyli wierzytelność banku ulega pomniejszeniu do kwoty 195.339,25 zł. [OSOBA], że nadal przysługuje mu wierzytelność w kwocie 61.905,02 CHF.

Ponadto, mając na względzie nieważność ww. umowy powód [OSOBA], że korzysta z prawa zatrzymania świadczenia spełnionego przez bank na swoją rzecz, tj. kapitału kredytu w kwocie 208.883,56 zł (w zakresie w jakim wierzytelność ta nie uległa umorzeniu na skutek potrącenia dokonanego przez powoda [OSOBA]. oświadczeniem), do czasu zaofiarowania przez bank zwrotu świadczenia spełnionego przez powoda [OSOBA], obejmujące wpłaty uiszczone w związku z ww. umową w okresie od dnia zawarcia umowy do dnia 25 czerwca 2024 r., tj. łącznie 1.681,34 zł i 64.566,77 CHF.

Oświadczenie zostało doręczone stronie pozwanej w dniu 2 sierpnia 2024 r.

Dowód: oświadczenie o potrąceniu i skorzystaniu z prawa zatrzymania (k. 225);

potwierdzenie doręczenia (k. 226v)

[OSOBA] zakwestionowaną przez niego umowę kredytu, gdyż potrzebował środków na zakup mieszkania, celem spełnienia swoich potrzeb mieszkaniowych. Pracownik banku zaproponował mu kredyt powiązany z kursem franka szwajcarskiego, gdyż rata kredytu była znacznie niższa niż przy kredycie złotówkowym. Było to jego pierwsze zobowiązanie tego typu. Powodowi nie tłumaczono jaką rolę w umowie pełni CHF, nie było informacji o ryzyku kursowym. Nie zdawał sobie sprawy, że kurs waluty obcej wpływa również na zadłużenie. Powodowi przedstawiono symulację rat na rok/dwa lata do przodu, z której wynikało, że wahania są niewielkie. Powodowi nie proponowano ubezpieczenia przed ryzykiem kursowym. [OSOBA] umowy do podpisu.

Kredyt został wypłacony w walucie PLN, gdyż takiej waluty żądał deweloper. Od dnia zawarcia umowy powód [OSOBA] kredyt bezpośrednio w walucie CHF i z tej możliwość korzystał

Cel kredytu został zrealizowany, powód [OSOBA] w kredytowanej nieruchomości do 2022 r. Od czerwca 2022 r. mieszkanie jest wynajmowane. W dacie zawarcia umowy powód [OSOBA] gospodarczej.

Dowód: zeznania powoda [OSOBA] (k. 229v-230)

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, powołanych powyżej jako dowody, których autentyczność i wiarygodność nie budziła wątpliwości Sądu i nie była przedmiotem zarzutów stron.

Sąd oparł się również na zeznaniach powoda [OSOBA], które pozwoliły na naświetlenie okoliczności związanych z samym procesem zawierania umowy kredytu oraz informacji, jakie zostały wtedy przekazane powodowi przez pracownika Banku.

Sąd pominął wnioski strony pozwanej o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego, gdyż wobec ustalenia nieważności umowy kredytu dowód ten nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Nadto Sąd pominął wniosek o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków [OSOBA] i [OSOBA], gdyż nie miały znaczenia dla oceny przedmiotowej umowy. Świadkowie nie byli obecni przy zawarciu umowy, a posiadane przez nich informacje dotyczą konstrukcji umowy kredytu na poziomie ogólnym. Tymczasem dla ustalenia ważności kwestionowanej umowy były konieczne ustalenia co do informacji, jakie konkretnie były przedstawiane powodowi.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie co do zasady.

Zawarta przez strony umowa kredytu zawiera niedozwolone postanowienia umowne.
W związku z tym, że umowa kredytu nie może istnieć bez tych postanowień, należy ją uznać za nieważną, a wszelkie świadczenia, jakie powód [OSOBA] pozwanego Banku tytułem jej wykonania, powinny mu zostać zwrócone jako świadczenia nienależne.

Zarzut nieważności umowy z uwagi na zastosowanie w niej niedozwolonych klauzul umownych – art. 385¹ k.c.

 W przedmiotowej sprawie została zawarta umowa o kredyt waloryzowany kursem franka szwajcarskiego CHF. Konstrukcja kredytu została sformułowana jednak tak, że  kredyt miał zostać faktycznie wypłacony w złotych (musiał być zgodnie z umową wypłacony w PLN), a następnie dla celów ustalenia wysokości zobowiązania - przeliczony na walutę CHF – która to operacja prowadziła do ustalenia wysokości zobowiązania kredytobiorcy – od kwoty zobowiązania wyrażonej w CHF miały być liczone odsetki. Przeliczenia miały być dokonywane w oparciu o tabele kursów waluty, arbitralnie ustalanych przez bank.

Kredytobiorcy przedstawiony taki wzór umowy, nie zostało w żaden sposób wykazane, że był on przedmiotem negocjacji.

Dokonując analizy charakteru zawartej pomiędzy stronami umowy, w świetle brzmienia art.65 par 1 i 2 k.c. należy uwypuklić cel przedmiotowej umowy. Kredytobiorca zainteresowany był uzyskaniem środków w polskiej walucie, kredyt miał być wypłacony w PLN.  W kontekście powyższego, waluta franka szwajcarskiego miała charakter waloryzacyjny. Stąd tej umowy nie można kwalifikować jako umowy stricte walutowej (tak: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2020 r. sygn. akt I CSK 556/18).

Zdaniem Sądu nie ma podstaw do kwestionowania (co do zasady) możliwości zawierania umów waloryzowanych walutą obcą (w dacie zawarcia przedmiotowej umowy), umowy takie nie były sprzeczne z zasadą walutowości, art 69 ustawy prawo bankowe i zasadą swobody umów – art. 353(1) k.c.  Zawieranie takich umów było dopuszczalne (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2016 r. I CSK 1049/14, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 lipca 2017 r. II CSK 803/16).

Istnieją podstawy do stwierdzenia, że klauzule – na podstawie których dochodziło do przeliczenia wypłaconej i spłacanej w złotówkach  kwoty kredytu na CHF według kursu z tabeli Banku oraz klauzule waloryzacyjne (w związku z obciążeniem powodów [OSOBA]) – są klauzulami abuzywnymi - art. 385[1] k.c. :

- kredytobiorca posiadał status konsumenta: umowa nie była związana bezpośrednio z działalnością zawodową lub gospodarczą kredytobiorcy (art.  [DZIAŁKA] k.c.)

- warunki umowy nie zostały wynegocjowane: warunki umowy poza wybraniem kwoty, waluty, w ograniczonym zakresie terminu spłaty kredytu – były nienegocjowane (indywidualnie uzgadniane). Bank sformułował treść umowy , regulamin i kredytobiorca mógł wyłącznie podpisać umowę lub zrezygnować z jej zwarcia (stronie powodowej został doręczony wzór umowy).

- treść umowy wskazuje, że bank w sposób arbitralny ustalał wysokość kursu po którym dokonane były przeliczenia. Algorytm przeliczenia wypłaconego w złotych kredytu i spłaconych złotych rat, odwołujący się do tabeli kursowej banku, rażąco ukształtował prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy.  Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków wynikających z umowy na jego niekorzyść, skutkującą niekorzystnym ukształtowaniem jego sytuacji ekonomicznej oraz jego nierzetelnym traktowaniem. Odwołanie do kursów walut zawartych w „Tabeli kursów” banku oznacza naruszenie równorzędności stron umowy przez nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego. Ukształtowane jednostronnie w umowie kredytowej w drodze postanowienia zaczerpniętego z wzorca umowy przez bank uprawnienie do ustalania kursu waluty nie może być dowolne, tj. nie doznawać żadnych ograniczeń w postaci skonkretyzowanych, obiektywnych kryteriów zmian stosowanych kursów walutowych. Należy je ocenić jako element treści umowy skutkujący nierównomiernym rozkładem praw i obowiązków stron umowy kredytowej, prowadzący do naruszenia interesów konsumenta, w tym przede wszystkim interesu ekonomicznego, odpowiadającego wysokości poszczególnych rat kredytu. W tym zakresie istotne znaczenie należy także przypisać wymaganiu właściwej przejrzystości i jasności postanowienia umownego, czyli odpowiedzi na pytanie, czy zawarta umowa wskazuje w sposób jednoznaczny powody i specyfikę mechanizmu przeliczania waluty, tak by konsument mógł przewidzieć, na podstawie transparentnych i zrozumiałych kryteriów, wynikające dla niego z tego faktu konsekwencje ekonomiczne (tak: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 listopada 2019 r. V CSK 347/18).

W przedmiotowej sprawie z treści umowy wynikało wyłącznie , że przeliczenia nastąpią w oparciu o kurs ustalany przez bank. Nie wskazano żadnych jednoznacznych wytycznych w oparciu o które kurs ten miałby zostać  wyznaczany.  Oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 3851 § 1 k.c.), dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy. (zob: uchwała Sądu Najwyższego 7 sędziów z dnia 20 czerwca 2018 r. III CZP 29/17).

W chwili zawarcia umowy istniał taki stan , że kredyt musiał być wypłacony w złotych (jednocześnie przewalutowany w oparciu o kurs ustalany przez bank). [OSOBA] uiszczenia zapłaty za nabywane mieszkanie. Rachunek zatem, na który miały zostać przelane pieniądze był również rachunkiem złotówkowym (rachunek sprzedawcy mieszkania).

W świetle chwili na którą ocenia się abuzywność postanowień umowy, nie ma znaczenia wejście w życie ustawy tzw. antyspreadowej (ustawa z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw) czy też zmiany regulaminów po dacie zawarcia umowy kredytu, podpisywanie aneksów, w szczególności, że kredytobiorcy podpisując aneksy na pewno nie byli świadomi abuzywności postanowień umowy.  Powyższe prowadzi do uznania, że postanowienia umowy , umożliwiały pozwanemu arbitralne ustalenie kursu wymiany waluty, a więc arbitralne ustalenie wysokości zobowiązania kredytobiorcy. Zarzuty, że de facto bank zastosował rynkowe kursy, albo, że warunki rynkowe wymuszały na banku stosowanie rynkowych kursów, nie mają znaczenia w świetle tego, iż ocena abuzywności następuje na chwilę zawarcia umowy - chodzi więc o samą możliwość naruszenia interesów konsumenta , na skutek zapisu umowy umożliwiającego dowolne (nieograniczone) ustalenie kursu – a nie o to czy bank w konsekwencji zawartej umowy, ustalał czy nie kursy na poziomie rynkowym. W umowie wskazano wyłącznie, że kurs zostanie ustalony w oparciu o tabele ustalane przez bank. Nie określono żadnych konkretnych wytycznych ani ograniczeń związanych z powyższymi czynnościami banku. Zarząd banku, na podstawie tak sformułowanych przepisów, w każdej chwili mógł podjąć dowolną decyzję co do wyznaczenia kursu waluty i tym samym określenia wysokości zobowiązania kredytobiorców. To czy ta decyzja w świetle warunków rynkowych byłaby racjonalna (i tym samym w jakimś stopniu ta racjonalność działania banku chroni klienta), nie ma znaczenia. Istotnym jest wyłącznie to, że od decyzji banku (nieograniczonej w żaden sposób umową) zależy kurs waluty i wysokość zobowiązania kredytobiorcy.

- odnośnie do kwestii klasyfikacji postanowień umowy dotyczących kursu wymiany waluty oraz waloryzacji, opierając na orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości – jako najbardziej miarodajnym  (wyrok z 3 października 2019, C-260/18 pkt 44) należy uznać, że klauzule te określają przedmiot główny umowy kredytu. , przy czym postanowienia te nie były sformułowane jednoznacznie (art. 385[1] k.c. § 1 k.c. oraz art. 4 ust 2 dyrektywy). 

Jak wskazał Trybunału Sprawiedliwości w wyroku z dnia 20 września 2018 r. C-51/17: W tym względzie, w kontekście umów kredytu denominowanego w walucie obcej, z orzecznictwa Trybunału wynika, że art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż wymogu, zgodnie z którym warunek umowny musi być wyrażony prostym i zrozumiałym językiem, nie można zawężać tylko do zrozumiałości tych warunków pod względem formalnym i gramatycznym (zob. podobnie wyrok z dnia 20 września 2017 r., Andriciuc i in., C-186/16, EU:C:2017:703, pkt 44 i przytoczone tam orzecznictwo). Jeżeli chodzi o kredyty w walucie obcej, takie jak te w postępowaniu głównym, należy podkreślić, jak przypomniała Europejska Rada ds. [OSOBA] w zaleceniu ERRS/2011/1 z dnia 21 września 2011 r. dotyczącym kredytów w walutach obcych (Dz.U. 2011, C 342, s. 1), że instytucje finansowe muszą zapewniać kredytobiorcom informacje wystarczające do podejmowania przez kredytobiorców świadomych i rozważnych decyzji oraz powinny wyjaśniać co najmniej, jak na wysokość raty kredytu wpłynęłyby silna deprecjacja środka płatniczego państwa członkowskiego, w którym kredytobiorca ma miejsce zamieszkania lub siedzibę, i wzrost zagranicznej stopy procentowej (Zalecenie A - Świadomość ryzyka wśród kredytobiorców, pkt 1) (wyrok z dnia 20 września 2017 r., Andriciuc i in., C-186/16, EU:C:2017:703, pkt 49). Konkretniej, po pierwsze, kredytobiorca musi zostać jasno poinformowany, że podpisując umowę kredytu denominowanego w walucie obcej ponosi pewne ryzyko kursowe, które z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się dla niego trudne do udźwignięcia w przypadku spadku wartości waluty, w której otrzymuje wynagrodzenie w stosunku do waluty obcej, w której kredyt został udzielony. Po drugie, przedsiębiorca, w niniejszym przypadku instytucja bankowa, musi przedstawić ewentualne wahania kursów wymiany i ryzyko wiążące się z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej (zob. podobnie wyrok z dnia 20 września 2017 r., Andriciuc i in., C-186/16, EU:C:2017:703, pkt 50). Wreszcie, jak stanowi motyw dwudziesty dyrektywy 93/13, konsument powinien mieć faktycznie możliwość zapoznania się ze wszystkimi warunkami umowy. Bowiem dostarczona w stosownym czasie przed zawarciem umowy informacja o warunkach umowy i jej skutkach ma fundamentalne znaczenie dla konsumenta, ponieważ to w szczególności na podstawie tej informacji konsument podejmuje decyzję, czy zamierza związać się w umowie warunkami sformułowanymi uprzednio przez przedsiębiorcę (zob. podobnie wyrok z dnia 30 kwietnia 2014 r., Kásler i Káslerné Rábai, C-26/13, EU:C:2014:282, pkt 70 i przytoczone tam orzecznictwo).

W przedmiotowej sprawie bank nie przedstawił kredytobiorcy, poza treścią umowy i regulaminu, żadnych dodatkowych informacji dotyczących sposobu ustalania kursów walut oraz należy uznać, że w sposób niewystarczający i niewłaściwy konsument został poinformowany o  możliwości zmiany tych kursów, wpływu na wysokość zobowiązania oraz ryzyku związanym z zawarciem przedmiotowej umowy. Odnośnie do kwestii informacji o ryzyku kursowym, oczywistym jest, że kredytobiorca miał świadomość tego, że kursy się zmieniają, po przeczytaniu umowy przeciętny konsument musiał mieć świadomość, że kursy waluty, które będą brane do przeliczeń – będą miały wpływ na wysokość zobowiązania. W tym miejscu należy podnieść, że pouczenie o ryzyku kursowym ma nie tylko na celu wskazanie na powyższą okoliczność, ale ma na celu uzmysłowienie kredytobiorcy niebezpieczeństw, które się wiążą z zaciągnięciem kredytu waloryzowanego walutą obcą i ma umożliwić dokonanie przez kredytobiorcę kalkulacji opłacalności zaciągnięcia takiego kredytu w kontekście prawdopodobieństwa nieograniczonej zmiany kursu waluty obcej. Informacje zawarte w umowie, oświadczeniach otrzymanych od pracownika banku,  nie odpowiadały ww standardom.  W związku z powyższym należy uznać, że postanowienia umowy kredytu, dotyczące ryzyka walutowego - było sformułowane  niejednoznacznie. 

Abuzywności postanowień dotyczących waloryzacji można dopatrywać się również w braku ograniczenia ryzyka walutowego kredytobiorcy. Skoro Bank jest zabezpieczony przed ryzykiem (poprzez transakcje kupna/sprzedaży waluty w momencie wypłaty i spłaty kredytu oraz prowadzenie odpowiedniej polityki finansowej), postanowienie umowne, które naraża kredytobiorcę na nieograniczone ryzyko wynikające ze zmiany kursu (nie zawiera żadnego mechanizmu ograniczenia ryzyka) – jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza  interesy konsumenta. Podnieść należy, że nawet przy założeniu, że rozliczenia dokonywane są w odniesieniu do średniego kursu NBP czy inaczej jednoznacznie ustalonego (czyli nie występuje kwestia arbitralnego kursu – a poza sporem jest, że nie w tym jest problem jeżeli chodzi o kredyty frankowe), konstrukcja umowy jest taka, że istotna zmiana kursu waluty obcej (przy stabilnej sytuacji finansowej w kraju) prowadzi do stanu gdy wysokość zobowiązania (saldo kredytu/kapitału do spłaty w PLN), po wielu latach spłaty kredytu - wzrasta do wysokości znacznie przekraczającej wysokość udzielonego kredytu (czyli wysokość kredytu zwiększa się mimo dokonanej spłaty). Oczywiście Sąd jest świadomy tego, że spadek kursu spowoduje, iż kredytobiorca będzie w korzystniejszej sytuacji (saldo zmniejszy się). Istnieje więc tu pewien element losowy/hazardowy. Taka umowa stanowi de facto zakład o to jaka będzie wysokość kursu waluty w przyszłości. W.w. konstrukcja zbliża tą umowę do transakcji spekulacyjnej, która polega na nabyciu produktu po korzystnej cenie i odsprzedaniu go za wyższą cenę. Głównym motywem takiej transakcji jest więc przewidywanie co do przyszłego wzrostu ceny dobra, a cechą charakterystyczną spekulacji jest podejmowanie ryzyka, które wiąże się z problematycznym przewidywaniem przyszłości. W przypadku kredytów konsumenckich, zawieranych na kilkadziesiąt lat, które miały służyć finansowaniu mieszkań, a wysokość zobowiązania stanowiła istotne obciążenie finansowe konsumentów – konsumenci zawierali umowy oczekując bezpiecznego (czyli z dodatkowym zabezpieczeniem wartości PLN), a nie (quasi) spekulacyjnego produktu. Wybór kredytu waloryzowanego CHF był podyktowany niższą ratą i oprocentowaniem oraz (reklamowaną jako) bezpieczną walutą, ale właśnie dlatego, że w rozumieniu kredytobiorcy skoro będzie spłacał niższą ratę, to zachowa zdolność kredytową (jest to bezpieczniejsze w dłuższej perspektywie czasowej). W latach 2005-2009, umowa kredytu nie była identyfikowana ze spekulacją, a skąpe informacje o ryzyku kursowym, sprowadzające się do uświadomienia zmienności kursów (zmiana raty i wysokości zobowiązania), nie były wystarczające do zorientowania się przez konsumentów na jakie ryzyko są narażeni podpisując umowy waloryzowane kursem CHF. Stąd też w strategii marketingowej banków pojawia się narracja o stabilności kursów, bezpieczeństwie produktów szwajcarskich, masowości nabywania tych produktów itd.  Wydaje się, że w relacjach konsumenckich, w przypadku umów kredytów, pożyczek długoterminowych, udzielanych na zakup mieszkań, z takim elementem (quasi) spekulacyjnym, należało oczekiwać wprowadzenia do umowy mechanizmów ograniczających ryzyko ponoszone przez konsumenta, w związku z nieograniczoną możliwością zmiany kursu waluty. Sama ewentualna możliwość wnioskowania o zmianę waluty kredytu nie czyni zadość powyższemu postulatowi albowiem takie przewalutowanie dla kredytobiorcy ma sens wyłącznie wtedy gdy kredytobiorca dokona tego przed zmianą kursu, a więc dotyczy to niewielkiej liczby konsumentów , która specjalizuje się w zagadnieniach związanych z rynkiem finansowym.

Powyższa argumentacja wskazuje abuzywność postanowień dotyczących waloryzacji kwoty kredytu, a dotyczy ona zapisów artykułu 3.07 pkt 6.1 i artykułu 3.12 pkt 3 spornej umowy kredytu.

W uzasadnieniu wyroku w sprawie sygn. akt I ACa 587/20 Sąd Apelacyjny w Krakowie I Wydział Cywilny wskazał, że aby jednak takie klauzule waloryzacyjne mieściły się w granicach zakreślonych przez art. 385[1] § 1 zd. 1 k.c. muszą one zostać skonstruowane w taki sposób, aby zabezpieczały konsumenta przed niczym nieograniczonym wzrostem ich zobowiązania będącym pochodną kursu arbitralnie wybranej waluty obcej w stosunku do złotówki, bez jakiegokolwiek powiązania z faktyczną utratą realnej siłą nabywczą złotówki wynikającą z inflacji. Waloryzacja mieszcząca się w granicach zakreślonych przez art. 385[1] § 1 zd. 1 k.c. ma bowiem zabezpieczać przed utratą realnej siły nabywczej waluty zobowiązania, a nie stanowić mechanizmu do niczym nieograniczonego zwiększania zobowiązania konsumenta.

Odwołać należy się również do poglądu wyrażonego w  Wyroku Trybunału Sprawiedliwości z dnia 10 czerwca 2021 r. C-776/19 , w którym Trybunał wskazał, iż w przypadku kredytów denominowanych walutą obcą obie strony ponoszą ryzyko, z tym, że ryzyko ponoszone przez przedsiębiorcę jest ograniczone, a konsumenta nie. W konsekwencji możliwa jest ocena niedochowania wymogu dobrej wiary i istnienia znaczącej nierównowagi w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 93/13 ( w zakresie dysproporcji ryzyka ponoszonego przez strony). 

Reasumując, nie budzi wątpliwości, że gdyby bank potraktował konsumenta w sposób sprawiedliwy i słuszny, umożliwił negocjacje w.w. postanowień (oczywiście po przekazaniu pełnej informacji co do ryzyka kursowego skutkującego taką jak obecnie sytuacją), to nie mógłby racjonalnie oczekiwać, iż konsument w.w. warunek przyjąłby w drodze negocjacji.

Skutki uznania klauzul za abuzywne

Zgodnie z art.  385[1] §  2. k.c.  jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Mając na uwadze charakter klauzul abuzywnych, zdaniem Sądu umowa nie może dalej obowiązywać (być wykonana) bez tych postanowień.

Po pierwsze, jeżeli przyjęlibyśmy, że eliminujemy z umowy wyłącznie postanowienie dotyczące przeliczenia kursów waluty przy wypłacie kredytu, de facto pozostawiając waloryzację (waloryzacja określa istotę i naturę przedmiotowej umowy) to mielibyśmy do czynienia z sytuacją kiedy wciąż mamy kredyt waloryzowany walutą obcą,  natomiast nie mamy uzgodnionego kursu przeliczeniowego, według którego będzie ustalana wysokość zobowiązania pozwanych. Doszłoby do sytuacji gdy wypłacana kwota z uwagi na brak przelicznika nie będzie mogła być skorelowana z kwotą kredytu wskazanego w umowie oraz brak będzie korelacji pomiędzy kwotą zobowiązania a spłatami dokonywanymi w PLN. W takim przypadku umowa będzie niewykonalna albowiem mechanizm waloryzacji nie będzie mógł być zastosowanym, a tym samym nie zostanie określona wysokość świadczenia.

Nie ma tu więc znaczenia, że powód [OSOBA] obowiązywania umowy dokonywał spłat bezpośrednio w walucie CHF. Znaczenie ma tu, że kwota kredytu udzielona powodowi była przeliczona wg kursu ustalonego przez Bank. Wyeliminowanie już samego tego postanowienia, z przyczyn wskazanych powyżej, nie pozwoliłoby na utrzymanie umowy w pozostałym zakresie. Zgodnym zamiarem stron była bowiem wypłata kredytu w PLN. Wyeliminowanie klauzuli waloryzacyjnej z artykułu 3.07 pkt 6.1 spowodowałoby, że nie doszłoby w ogóle do zawarcia umowy. Walutą rachunku, na który miały być przelane środki był w PLN (rachunek sprzedawcy). Żadna ze stron nie była zainteresowana udzielelniem kredytu w CHF.

Po drugie, z uwagi na brak adekwatnych pouczeń o ryzyku walutowym oraz takie sformułowanie postanowienia waloryzacyjnego, które nie zawiera żadnego ograniczenia ryzyka po stronie konsumenta (zdaniem Sądu takie postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy) rozważyć należy eliminację całej waloryzacji z umowy (jako postanowienia abuzywnego). Odnośnie możliwości utrzymania stosunku prawnego po wyeliminowania waloryzacji,  podnieść należy, że umowa jest skonstruowana w ten sposób (zarówno denominowana jak i  indeksowana), że w trakcie trwania umowy zobowiązanie konsumenta jest wyrażone w CHF. Wszelkie koszty umowy, wynagrodzenie banku, w tym odsetki odnoszą się do kwoty zobowiązania w CHF. Intencją stron było, aby oprocentowanie odnosiło się do zobowiązania wyrażonego w CHF. Stąd uzasadniony jest wniosek, że konstrukcja umowy przewidywała silne związanie postanowień odsetkowych z waloryzacją. Inaczej mówiąc, strony nigdy nie zawarły by umowy złotówkowej przy odsetkach LIBOR.  Wydaje się, że operacja usunięcia waloryzacji z umowy, przy pozostawieniu odsetek w wysokości LIBOR doprowadzi do przekształcenia przedmiotowej umowy w stopniu wykraczającym ponad uprawnienia wynikające z art. 385[1] par 1 i 2 k.c. 

Po trzecie wskazać należy, że wątpliwości co do utrzymania w mocy umowy wyrażane są przez Trybunał Sprawiedliwości, który w wyroku z dnia 3 października 2019 r. C-260/18 stwierdził, że jeżeli sąd krajowy uzna, że zgodnie z odpowiednimi przepisami obowiązującego go prawa utrzymanie w mocy umowy bez zawartych w niej nieuczciwych warunków nie jest możliwe, art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 zasadniczo nie stoi na przeszkodzie jej unieważnieniu. Jest tak zwłaszcza wówczas, gdy unieważnienie klauzul zakwestionowanych przez kredytobiorców doprowadziłoby nie tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnic kursów walutowych, ale również - pośrednio - do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio związane z indeksacją przedmiotowego kredytu do waluty. Tymczasem Trybunał orzekł już, że klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umowy kredytu, takiej jak ta w postępowaniu głównym, w związku z czym obiektywna możliwość utrzymania obowiązywania przedmiotowej umowy kredytu wydaje się w tych okolicznościach niepewna (zob. podobnie wyrok z dnia 14 marca 2019 r., [OSOBA]118/17, EU:C:2019:207, pkt 48, 52 i przytoczone tam orzecznictwo).

Mając na uwadze powyższe należy uznać więc, że dokonanie eliminacji klauzuli waloryzacyjnej, prowadziło by do wyeliminowania postanowień głównych umowy, a w konsekwencji do zmiany charakteru prawnego stosunku obligacyjnego i  naruszenia art. 353[1] k.c. wyrażającego zasadę swobody umów. Byłoby sprzeczne z istotą, naturą stosunku zobowiązaniowego, który strony chciały wykreować.

W przedmiotowej sprawie nie zostały ujawnione żadne okoliczności wskazujące na to, że unieważnienie umowy może być niekorzystne dla kredytobiorcy, w szczególności wątpliwe są roszczenia  zapłaty przez bank wynagrodzenia z tytułu korzystania z kapitału. Wskazać należy, że w kolizji z sankcją nieważności czynności prawnej, pozostaje konstruowanie roszczeń , analogicznych do tych, które istniały by gdyby czynność prawna była ważna. W związku z powyższym , wyłącznie możliwym jest dochodzenie roszczenia odsetkowego za czas opóźnienia w spełnieniu świadczenia wynikającego z bezpodstawnego wzbogacenia (świadczenia nienależnego). Podnieść jednak należy, że obowiązek zapłaty tzw. wynagrodzenia za korzystanie z kapitału i tak będzie znacznie korzystniejszy dla konsumenta niż dalsze trwanie umowy z uwagi na nieograniczone ryzyko. 

 Niezależnie od kwestii abuzywności postanowień umowy, należy wskazać że przedmiotowa umowa narusza zasady uczciwego obrotu oraz lojalności wobec kontrahenta. Należy podkreślić, że Bank wykorzystując swoją silniejszą pozycję negocjacyjną i deficyt informacyjny po stronie powoda – doprowadził do zawarcia umowy, która jest rażąco niekorzystna dla kredytobiorcy przez pryzmat nieograniczonego ryzyka walutowego. Produkt został przygotowany przez Bank, który korzystając z usług specjalistów z zakresu inwestowania i analityków finansowych, a także uwzględniając politykę, którą ma bank prowadzić (jw.) – zabezpieczył swoją pozycje i nie ponosi proporcjonalnego (do klienta) ryzyka finansowego. Konsument natomiast w żadnym stopniu nie został zabezpieczony przed tym ryzykiem, a należy zwrócić uwagę, że kredyty hipoteczne z uwagi na wysokość zobowiązania i rat, są istotnym obciążeniem budżetów rodzinnych kredytobiorców. Zwrócić należy również uwagę na okoliczności w jakich umowa była oferowana kredytobiorcom. Bank będąc świadom, iż  na przestrzeni kilkudziesięciu lat nie sposób czynić jakichkolwiek założeń odnośnie do polityki finansowej i gospodarczej Szwajcarii (która to polityka w pierwszej kolejności rzutowała na wysokość kursu) – nie przekazał w rzetelny sposób informacji potrzebnych do zrozumienia przez konsumenta z jakim niebezpieczeństwem związane jest zaciąganie kredytu w walucie obcej. Konsumenci byli nie tyle informowani o ryzyku zmiany kursu, co uspokajani przez przedstawicieli banku, że z uwagi na masowość zaciągania kredytów CHF, stabilność waluty CHF i renomę produktów szwajcarskich – nie muszą obawiać się zaciągania zobowiązania w walucie obcej. Kredyty waloryzowane kursem CHF były oferowane klientom w tym celu aby zabezpieczyć klientów przed zmianami wartości PLN, czyli klient oczekiwał określonej stabilności, tymczasem oferowane produkty zawierały element spekulacyjny , który pozostał w kolizji z  w.w. celem.

Interes prawny w dochodzeniu roszczenia o ustalenie nieistnienia umowy.

W doktrynie prawa cywilnego wskazuje się, że interes prawny w dochodzeniu roszczenia o ustalenie z art. 189 k.p.c. przysługuje co od zasady jedynie wtedy, gdy powód [OSOBA] ochrony w drodze dalej idącego roszczenia (np. o zapłatę). Jednocześnie pojawiają się jednak poglądy, że samo istnienie możliwości wytoczenia powództwa
o świadczenie nie w każdej sytuacji świadczyć będzie o braku interesu prawnego w żądaniu ustalenia. „Interes prawny należy pojmować elastycznie, z uwzględnieniem celowościowej jego wykładni, konkretnych okoliczności danej sprawy, szeroko pojmowanego dostępu do sądów
 i tego, czy w drodze innego powództwa (powództwa o świadczenie) strona może uzyskać pełną ochronę. (…) W sytuacji umowy kredytu, która generuje długoterminowy stosunek prawny, prawomocny wyrok ustalający nieistnienie stosunku prawnego, w przeciwieństwie
do prawomocnego wyroku uwzględniającego powództwo o zapłatę, będzie rozstrzygał kwestię świadczeń przyszłych (niezapłaconych rat) i czynił sytuację kredytobiorcy w tym zakresie jasną. Ponadto, prawomocny wyrok uwzględniający wyłącznie powództwo o zapłatę, nawet przy przesłankowym ustaleniu nieistnienia stosunku prawnego z uwagi na nieważność umowy kredytu, może być niewystarczający np. do wykreślenia hipoteki zabezpieczającej spłatę kredytu” (tak: Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2024 r. I CSK 1655/23).
Zwłaszcza w przypadku, gdy konsekwencje ustalenia nieistnienia stosunku prawnego nie ograniczają się do aktualizacji obowiązku świadczenia przez pozwanego, lecz dotyczą także innych aspektów sfery prawnej powoda (np. wpływają na określenie treści praw i obowiązków powoda [OSOBA]), sama możliwość wytoczenia powództwa o świadczenie może nie wyczerpywać interesu prawnego w żądaniu ustalenia (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 22 lipca 2021r. sygn. akt I ACa 646/20).

Dokonując oceny sytuacji powoda [OSOBA] umowy kredytu należy uznać, że skoro na obecną chwile powód [OSOBA] w całości z obowiązku spłaty kwoty kredytu wraz z należnymi odsetkami, a między stronami istnieje spór co do ważności umowy, to nie można wykluczyć, że nawet po zasądzeniu od strony pozwanej [OSOBA] zwrotu wszystkich kwot, które świadczył z tytułu umowy kredytu, strona pozwana nadal będzie uważała go za swojego dłużnika i żądała spłaty kolejnych rat, powołując się na to, że wyrok zasądzający świadczenie nie wiąże jej w zakresie znajdujących się w uzasadnieniu wyroku rozważań co do stwierdzenia nieważności umowy. Nadto istnieją inne skutki zawartej między stronami umowy kredytu, których nie da się usunąć w drodze powództwa o świadczenie - np. hipoteka ustanowiona na nieruchomości powoda [OSOBA] z tytułu umowy kredytu.

 Wobec powyższego, w ocenie Sądu tylko rozpoznanie roszczenia powoda
o ustalenie, że umowa kredytu jest nieważna, ostatecznie zakończy spór między stronami, zapewni pełną ochronę jego prawnie chronionych interesów i pozwoli na uniknięcie dalszych sporów w przyszłości.

Roszczenie o zwrot świadczenia nienależnego

Skutkiem nieważności umowy jest konieczność zwrotu przez pozwany [OSOBA] powoda – w wykonaniu nieważnej umowy – świadczeń, zgodnie z art. 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c.

W  niniejszej sprawie skoro wprowadzenie przez Bank do umowy niedozwolonych postanowień umownych doprowadziło do bezskuteczności lub nieważności łączącej strony umowy, przedmiotem zwrotu winny być wszystkie świadczenia, które Bank uzyskał od powoda - zarówno te, które miały być związane bezpośrednio z obsługą kredytu (a zatem kwoty, które powód [OSOBA] w przeświadczeniu, iż są to raty kredytowe), jak również inne świadczenia pobrane przez Bank - takie jak prowizja czy składki ubezpieczenia niskiego wkładu i pomostowego (por. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 14 lipca 2020 r. sygn. akt VI ACa 501/19).

Należy w tym miejscu zaznaczyć, że w orzecznictwie definitywnie przyjęto, że w przypadku wzajemnych rozliczeń banku i konsumentów dokonywanych na tle nieważnych umów kredytu waloryzowanych do waluty obcej zastosowanie ma teoria dwóch kondykcji.  Jak bowiem stwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 7 maja 2021 r. (sygn. akt III CZP 6/21), której nadał moc zasady prawnej „Jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.)”. Podobne zapatrywanie wyraził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 16 lutego 2021 r. (sygn. akt III CZP 11/20), w której stwierdził, że stronie, która w wykonaniu umowy kredytu, dotkniętej nieważnością, spłacała kredyt, przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków pieniężnych jako świadczenia nienależnego (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.) niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu”.

Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że w wykonaniu nieważnej umowy Bank pobrał od powoda [OSOBA] umowy do dnia 24 listopada 2023 r. kwotę 61.905,02 CHF.

Kwota ta stała się wymagalna w dniu 19 stycznia 2024 r.

W dniu 2 stycznia 2024 r. powód [OSOBA], za pośrednictwem pełnomocnika, skierował do banku reklamację dotyczącą przedmiotowej umowy. Wskazał na nieważność umowy z uwagi na zawarte w jej treści klauzule niedozwolone. Wezwał pozwany [OSOBA] kwoty 61.905,02 CHF (tytułem spłaty kredytu) oraz kwoty 1.576,26 zł (tytułem prowizji) i kwoty 105,08 zł (tytułem ubezpieczenia kredytu) – w terminie 14 dni od dnia otrzymania pisma. Pismo wpłynęło do Banku 4 stycznia 2024 r. Bank popadł więc w opóźnienie w płatności od dnia 19 stycznia 2024 r. (art. 455 k.c.).

Wobec jednak częściowego cofnięcia pozwu przez powoda [OSOBA] roszczenia postępowanie należało umorzyć na podstawie art. 355 k.p.c. w zw. z art. 203 § k.p.c. w zakresie zasądzenia kwoty 40.497,95 CHF (czterdzieści tysięcy czterysta dziewięćdziesiąt siedem franków szwajcarskich dziewięćdziesiąt pięć centymów) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 19 stycznia 2024 r. do dnia zapłaty i w zakresie odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od kwoty 21.407,07 CHF  (dwadzieścia jeden tysięcy  czterysta siedem franków szwajcarskich siedem centymów) od dnia 19 stycznia 2024 r. do dnia 18 lipca 2024 r.

Zarzutu  potrącenia i zatrzymania

Zgodnie z art. 498 § 1. k.c., gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelnością drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym.

Wskazać należy, iż zgodnie z przeważającą obecnie linią orzeczniczą kredytodawca – bank, może żądać zwrotu świadczenia w postaci wypłaconego konsumentom kapitału
od chwili, w której umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna. Od tego momentu bank jako wierzyciel z nieważnej umowy ma prawo dochodzić zwrotu tego co świadczył w wykonaniu nieważnej umowy. W niniejszej sprawie należy przyjąć, że umowa kredytu, ze skutkiem
ex tunc, stała się trwale bezskuteczna w dniu doręczenia stronie pozwanej [OSOBA],
w której powód [OSOBA] na nieważność spornej umowy.  Należy zatem uznać, że od tego momentu kredytodawca mógł wystąpić do kredytobiorcy z żądaniem zwrotu wypłaconego mu kapitału i w ten sposób (doręczając mu wezwanie do zapłaty) postawić swoje roszczenia restytucyjne w stan wymagalności zgodnie z art. 455 k.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 1976 r., III CRN 289/76, uchwała Sądu Najwyższego z dnia
6 marca 1991 r., III CZP 2/91).

W niniejszej sprawie wymagalność roszczenia powoda [OSOBA] zapłaty kwoty 61 905,02 CHF – jak już wskazano powyżej – powstała w dniu 19 stycznia 2024 r. (reklamacja złożona do Banku gdzie wskazano termin zapłaty).

Roszczenie Banku o zwrot wypłaconego kapitału stało się wymagalne w dniu 19 lipca 2024 r. zgodnie z art. 455 k.c. – Bank bowiem w wezwaniu skierowanym do powoda [OSOBA] kwoty kapitału 208.883,56 zł do dnia 18 lipca 2024 r.

W dniu 15 lipca 2024 r. powód [OSOBA] do zapłaty kwoty 2.661,75 CHF w terminie 3 dni od dnia otrzymania wezwania, tytułem zwrotu uiszczonych przez niego w okresie od dnia 27 grudnia 2023 r. do 25 czerwca 2024 r. należności. Wezwanie zostało doręczone stronie pozwanej w dniu 18 lipca 2024 r.

W dniu 19 lipca 2024 r. strona pozwana skierowała do powoda [OSOBA] o potrąceniu/skorzystaniu z prawa zatrzymania. Wskazała, iż wobec postanowienia roszczeń banku w stan wymagalności, składa oświadczenie o potrąceniu wierzytelności kredytobiorcy o zapłatę dochodzonej kwoty z wzajemną wierzytelnością banku, tj. 208.883,56 zł tytułem wypłaconego kapitału oraz kwoty 35.133,41 zł należnej bankowi ponad nominalną kwotę w związku z koniecznością urealnienia wysokości świadczenia banku. Ewentualnie, na wypadek braku uznania skuteczności oświadczenia o potrąceniu, bank złożył oświadczenie o skorzystaniu z prawa zatrzymania wskazanych wyżej świadczeń. Pismo zostało nadane w placówce pocztowej w dniu 19 lipca 2024 r.

Następnie pismem z dnia 25 lipca 2024 r. powód [OSOBA] oświadczenie o potrąceniu wierzytelności wraz z oświadczeniem o skorzystaniu z prawa zatrzymania. [OSOBA] w kwocie 1.775,65 zł i 2.661,75 CHF, na którą składają się kwoty:

6. 661,75 CHF stanowiąca sumę należności uiszczonych przez powoda w CHF w okresie od dni 27 grudnia 2023 r. do dnia 25 czerwca 2024 r. tytułem spłaty kredytu,
7. 576,26 zł stanowiąca sumę uiszczoną przez powoda w dniu 24 czerwca 2008 r. tytułem prowizji za udzielenie kredytu,
8. 105,08 zł stanowiąca kwotę uiszczoną przez powoda w dniu 24 czerwca 2008 r. tytułem ubezpieczenia spłaty kredytu,
9. 88,42 zł stanowiąca sumę odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych co do kwoty 1.576,26 zł od dnia 19 stycznia 2024 r. do dnia 18 lipca 2024 r.
10. 5,89 zł stanowiąca sumę odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych co do kwoty105,08 zł od dnia 19 stycznia 2024 r. do dnia 18 lipca 2024 r.

z wierzytelnością, która bank posiada wobec powoda z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia o zwrot kwoty wypłaconego kapitału, tj. 208.883,56 zł.

[OSOBA], iż w wyniku dokonanego potrącenia wierzytelności te umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej, czyli wierzytelność banku ulega pomniejszeniu do kwoty 195.339,25 zł. [OSOBA], że nadal przysługuje mu wierzytelność w kwocie 61.905,02 CHF.

Ponadto, mając na względzie nieważność ww. umowy powód [OSOBA], że korzysta z prawa zatrzymania świadczenia spełnionego przez bank na swoją rzecz, tj. kapitału kredytu w kwocie 208.883,56 zł (w zakresie w jakim wierzytelność ta nie uległa umorzeniu na skutek potrącenia dokonanego przez powoda [OSOBA]. oświadczeniem), do czasu zaofiarowania przez bank zwrotu świadczenia spełnionego przez powoda [OSOBA], obejmujące wpłaty uiszczone w związku z ww. umową w okresie od dnia zawarcia umowy do dnia 25 czerwca 2024 r., tj. łącznie 1.681,34 zł i 64.566,77 CHF.

Oświadczenie zostało doręczone stronie pozwanej w dniu 2 sierpnia 2024 r.

Mając na względzie powyższe regulacje i przekładając je na stan faktyczny niniejszej sprawy należy przyjąć, że potrącenie stało się możliwe i tym samym wywołuje skutek na dzień 19 lipca 2024 r. (wówczas [OSOBA] stała się wierzytelność Banku). Tym samym, uwzględniając (w części) zarzut potrącenia, wierzytelności stron umarzają się do wysokości wierzytelności niższych ze skutkiem na dzień 19 lipca 2024 r. Wobec powyższego, jako
że wyższa była wierzytelność powoda, uległa ona umorzeniu do kwoty 21.407,07 CHF.

Wzajemne należności (wobec różnych walut) należało przeliczyć wg średniego kursu NBP dla waluty CHF obowiązującego na dzień 19 lipca 2024 r. tj. 4,4425 zł).  [OSOBA] co do wysokości należności na walutę PLN oraz prawidłowo ustalił wysokość skapitalizowanych odsetek, które zostały zaliczone na poczet potrącanych wierzytelności. Dokonane potrącenie powoda w piśmie z dnia 25 lipca 2024 r. jest prawidłowe, także co do wysokości wskazanych tam kwot głównych i skapitalizowanych odsetek, a tym samym doszło do umorzenia kwot 1.775,65 zł i 2.661,75 CHF, czyli wierzytelność banku ulega pomniejszeniu do kwoty 195.339,25 zł. 

Potrącenie zaś Banku było prawidłowe więc tylko co do kwoty 195.339,25 zł.

Jednocześnie wobec braku wskazania przez Bank, w jakiej kolejności zalicza przedstawioną do potrącenia wierzytelność, należało uwzględnić na mocy art. 451 § 1 i 2 w zw. z art. 503 k.c. sposób zaliczenia przez powoda [OSOBA] potrącenia wierzytelności w następującej kolejności (k. 227):

- 3.472,62 CHF (po przeliczeniu na PLN po kursie CHF z dnia 19 lipca 2024 r. tj. 4,4425 zł – czyli 15.427,11 zł) jako sumę odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od kwoty 61.905,02 CHF z dnia 19 stycznia 2024 r. do dnia 18 lipca 2024 r.

- a następnie kwotę 61.905,02 CHF (po przeliczeniu na PLN po kursie CHF z dnia 19 lipca 2024 r. tj. 4,4425 zł – tj. 275.013,05 zł).

Po w.w. zaliczeniach wygasła wierzytelność Banku i powoda w zakresie kwoty 195.339,25 zł (a która powstała na skutek potrącenia powoda w.w. z dnia 25 lipca 2024 r.).

Skoro w pierwszej kolejności została zaliczona przez powoda [OSOBA] 3.472,62 CHF czyli 15.427,11 zł, to ostateczna kwota którą można było potrącić z wierzytelnością powoda 61.905,02 CHF to była kwota 179.912,14 zł ( 275.013,05 zł - 15.427,11 zł). Po przeliczeniu na CHF dało to kwotę 40.497,95 CHF, które ostatecznie zostało potrącone przez Bank. Finalnie powodowi pozostała kwota 21.407,07 CHF.

Mając na uwadze powyższe – biorąc pod uwagę cofnięcie częściowe powództwa [OSOBA] zarzutów potrącenia – należało zasądzić na rzecz powoda [OSOBA] 21.407,07 CHF z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 19 lipca 2024 r. do dnia zapłaty.

Dodatkowo wskazać należy na brak podstaw prawnych do uznania zasadności dodatkowego roszczenia Banku o zwrot korzyści majątkowej w wysokości 35.133,41 zł na skutek udostępnienia kapitału konsumentowi, a która została nazwana przez Bank tytułem „urealnieniem świadczenia banku”. W kolizji z sankcją nieważności czynności prawnej, pozostaje konstruowanie roszczeń , analogicznych do tych , które istniały by gdyby czynność prawna była ważna. Jak wskazywał w swoich orzeczeniach TSUE na kanwie dyrektywy 93/13, sąd krajowy, procedując w przedmiocie niedozwolonych postanowień umownych, nie jest uprawniony do podejmowania jakichkolwiek działań, które osłabiałyby negatywne konsekwencje, jakie ich bezskuteczność przynosi bankowi. Stąd eliminacja postanowień abuzywnych i doprowadzenie do upadku umowy nie może z drugiej strony prowadzić do powstania roszczeń analogicznych do postanowień upadłej umowy.  Przyjęcie takiego rozwiązania pozwoliłoby uniknąć bankom negatywnych konsekwencji nieuczciwego traktowania konsumentów, niwecząc efekt zniechęcający dyrektywy 93/13 (vide TSUE C 520/21).

Wobec uwzględnienia zarzutu potrącenia a tym samym wygaśnięcia wierzytelności Banku zarzut zatrzymania (podniesiony przez obydwie strony) stał się bezprzedmiotowy. Niezależenie od powyższego  należy wskazać, że zgodnie z postanowieniem Trybunału Sprawiedliwości z dnia 8 maja 2024 r. C-424/22 art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13/EWG należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą w kontekście stwierdzenia nieważności zawartej przez instytucję bankową z konsumentem umowy kredytu hipotecznego z uwagi na nieuczciwy charakter niektórych warunków tej umowy powołanie się przez tę instytucję na prawo zatrzymania prowadzi do uzależnienia przysługującej konsumentowi możliwości uzyskania przez niego zapłaty kwot, które zasądzono od wspomnianej instytucji ze względu na skutki restytucyjne wynikające ze stwierdzenia nieuczciwego charakteru tych warunków, od równoczesnego zaofiarowania przez rzeczonego konsumenta zwrotu albo zabezpieczenia zwrotu całości świadczenia otrzymanego od tej samej instytucji przez konsumenta na podstawie wspomnianej umowy, niezależnie od spłat dokonanych już w wykonaniu tej umowy.

Koszty postępowania

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c., strona pozwana jako przegrywająca sprawę w całości zobowiązana jest do zwrotu powodowi wszelkich poniesionych przez niego kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw w łącznej wysokości 10 817 zł, na które złożyły się: opłata sądowa od pozwu w kwocie
1 000 zł, wynagrodzenie dla profesjonalnego pełnomocnika powoda w osobie adwokata 10 800 zł (§ 2 pkt 7 [OSOBA] z dnia 22 października 2015 r.
w sprawie opłat za czynności adwokackie); poniesione w sprawie opłaty skarbowe
od pełnomocnictw w wysokości 17 zł.

Zgodnie natomiast z art. 98 § 1¹k.p.c. od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym
je zasądzono, do dnia zapłaty.