Nasze wyroki frankowe BZ WBK Santander Bank Polska

Sygn. akt I C 1957/20

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 lipca 2023 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie, I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: sędzia Tadeusz Bulanda

po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2023 r. w Warszawie

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa [***]

przeciwko Santander Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie

o ustalenie i zapłatę

1. Zasądza od Santander Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie na rzecz [***] kwotę 234 541,07 zł (dwieście trzydzieści cztery tysiące pięćset czterdzieści jeden złotych i siedem groszy) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 24 czerwca 2020 r. do dnia zapłaty;
2. Oddala powództwo w pozostałym zakresie;

• Znosi koszty procesu między stronami;

1. Na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie tytułem zwrotu wydatków:
   1. nakazuje ściągnąć od [***] z sumy zasądzonej w punkcie I kwotę 661,68 zł (sześćset sześćdziesiąt jeden złotych i sześćdziesiąt osiem groszy),
   2. zasądza od Santander Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie kwotę 661,69 zł (sześćset sześćdziesiąt jeden złotych i sześćdziesiąt dziewięć groszy);
2. Nakazuje wypłacić tytułem zwrotu niewykorzystanej zaliczki na wydatki:
   1. [***] kwotę 131,10 zł (sto trzydzieści jeden złotych i dziesięć groszy) z zaliczki wpłaconej przez powoda w dniu 23 listopada 2021 r. (zaksięgowana pod poz. 500074552673);
   2. Santander Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie na rachunek pełnomocnika kwotę 174,80 zł (sto siedemdziesiąt cztery złotych i osiemdziesiąt groszy) z zaliczki wpłaconej przez pełnomocnika pozwanego w dniu 7 grudnia 2021 r. (zaksięgowana pod poz. 500074826146).

Sygn. akt I C 1957/20

UZASADNIENIE

Pozwem z 17 sierpnia 2020 r., zmodyfikowanym pismem z 15 maja 2023 r., skierowanym przeciwko Santander Bank Polska S.A. z siedzibą w [***] wniósł o:

• ustalenie, że nie istnieje stosunek zobowiązaniowy wynikający z umowy kredytu na cele mieszkaniowe Ekstralokum nr 49 1500 1878 5318 7001 3578 0000 z dnia 10 maja 2007 r. zawartej pomiędzy [***] a Kredyt Bankiem S.A. z siedzibą w Warszawie (aktualnie Santander Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie);
• zasądzenie od pozwanego Santander banku Polska S.A. z siedzibą w Warszawie na rzecz powoda [***] kwoty 652 213,71 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi co do kwot:

1. 622 877,55 zł od dnia 24 czerwca 2020 r. do dnia zapłaty,
2. 29 336,16 zł od dnia 13 maja 2023 r. do dnia zapłaty;

• zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 347 486,08 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi co do kwot:

1. 249 922,07 CHF od dnia 24 czerwca 2020 r. do dnia zapłaty,
2. 97 564,01 CHF od dnia 13 maja 2023 r. do dnia zapłaty;

ewentualnie, gdyby żądanie w tym zakresie nie zostało przez Sąd uwzględnione, o:

• zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 178 596,88 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od 24 czerwca 2020 r. do dnia zapłaty.

Powód wniósł także o zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania wraz z należnymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego liczonymi od dnia uprawomocnienia orzeczenia, którym je zasądzono do dnia zapłaty, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu powód wskazał, że objęte pozwem roszczenia wynikają z zastosowania przez pozwany bank w umowie kredytowej zawartej z powodem jako konsumentem niedozwolonych klauzul umownych w postaci zapisów dotyczących indeksacji kredytu kursem waluty obcej, wskutek czego przedmiotowa umowa powinna być uznana od początku za nieważną, ewentualnie za ważną przy założeniu, że kwestionowane postanowienia nie wiążą powoda, a umowa stanowi kredyt w złotych polskich, wolny od odniesień do kursu franka szwajcarskiego, z zastosowaniem przewidzianego umową oprocentowania. Powód wyjaśnił, że roszczenie główne obejmuje część środków pobranych dotychczas przez pozwany bank jako świadczenie nienależne, a roszczenie ewentualne różnicę pomiędzy świadczeniem spełnionym, a tym które spełniłby w razie wyeliminowania postanowień przeliczeniowych. Szczegółowe wyjaśnienie żądań pozwu i podniesionych dla ich poparcia twierdzeń powód przedstawił w uzasadnieniu pozwu i dalszych pism procesowych (pozew – k. 3-32, pismo procesowe z 27 października 2020 r. – k 176-203, pismo procesowe z 13 marca 2023 r. – k. 493-498, modyfikacja powództwa – k. 508-512).

            Pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pozwany zakwestionował żądanie pozwu co do zasady i wysokości, a z ostrożności podniósł zarzut przedawnienia. Szczegółowe wyjaśnienie zajętego stanowiska pozwany przedstawił w uzasadnieniu odpowiedzi na pozew i dalszych pism procesowych (odpowiedź na pozew – k. 85-120, pismo procesowe z 20 listopada 2020 r. – k. 205-207v, pismo procesowe z 7 grudnia 2022 r. – k. 384-402, pismo procesowe z 29 marca 2023 r. – k. 500-504v, odpowiedź na modyfikację powództwa – k. 559-563).

Do czasu zamknięcia rozprawy stanowiska stron nie uległy zmianie.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny.

Santander Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest następcą prawnym Kredyt Banku S.A. z siedzibą w Warszawie (bezsporne).

W dniu 18 maja 2007 r. [***] zawarł z Kredyt Bankiem S.A. z siedzibą w Warszawie umowę kredytu na cele mieszkaniowe EKSTRALOKUM nr 49 1500 1878 5318 7001 3578 0000, na mocy której bank udzielił [***] kredytu mieszkaniowego w wysokości 2 300 000 zł denominowanego (waloryzowanego) w walucie CHF, na okres 360 miesięcy od dnia 10 maja 2007 r. do dnia 11 maja 2037 r.

Kredyt miał być wykorzystany w złotych, przy jednoczesnym przeliczeniu kwoty kredytu według kursu kupna dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu wykorzystania kredytu lub transzy kredytu. Każda transza kredytu wykorzystywana jest w złotych, przy jednoczesnym przeliczeniu wysokości transzy według kursu kupna dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu wykorzystania danej transzy (§ 2 ust. 1 i 2 i § 4 ust. 1a umowy).

Celem kredytu był zakup domu jednorodzinnego wraz z prawem wieczystego użytkowania działki nr [KW] oraz remont kredytowanego domu, położonego w Warszawie przy ul. [ADRES] 3 umowy).

W § 8 ust. 1 i 2 wskazano, że oprocentowanie kredytu jest zmienne i stanowi sumę zmiennej stawki odniesienia oraz stałej marży banku w wysokości 1,00 p.p. W dniu zawarcia umowy oprocentowanie kredytu wynosiło 3,35% w stosunku rocznym stanowiąc sumę stawki odniesienia stanowiącej stawkę rynku pieniężnego LIBOR 3-miesięcznego z zaokrągleniem do dwóch miejsc po przecinku z ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc zawarcia Umowy publikowanej na stronie serwisu Reuters lub też na jakimkolwiek ekranie zastępczym. Podstawę do ustalenia oprocentowania stanowiła stawka LIBOR 3M z zaokrągleniem do dwóch miejsc po przecinku, publikowana na stronie LIBOR01 serwisu Reuters lub też na jakimkolwiek ekranie zastępczym o godzinie 11:00 czasy londyńskiego z dnia roboczego poprzedzającego dzień dokonania zmiany (§ 8 ust. 5 umowy).

Pierwsza zmiana oprocentowania wynikająca ze zmiany stawki odniesienia nastąpić miała w miesiącu kalendarzowym następującym po miesiącu, w którym została zawarta umowa, w dniu ustalonym jako dzień płatności raty kapitałowo-odsetkowej. Kolejne zmiany oprocentowania miały być dokonywane w trzymiesięcznych okresach odsetkowych począwszy od dnia dokonania pierwszej zmiany, odpowiednio do zmiany stawki odniesienia, każdorazowo w dniu ustalonym jako dzień płatności raty kapitałowo-odsetkowej (§ 8 ust. 3 i 4 umowy).

[***] zobowiązał się do spłaty kredytu wraz z odsetkami w 358 równych miesięcznych ratach kapitałowo-odsetkowych płatnych 10. dnia każdego miesiąca, począwszy od dnia 10 sierpnia 2007 r.

Wysokość rat kapitałowo-odsetkowych określana była w CHF. Spłata rat kapitałowo-odsetkowych dokonywana miała być w złotych po uprzednim przeliczeniu rat według kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu spłaty. Wysokość rat kapitałowo-odsetkowych w złotych zależała od wysokości kursu sprzedaży dewiz dla CHF obowiązującego w banku w dniu spłaty, a tym samym zmiana wysokości ww. kursu waluty miała wpływ na ostateczną wysokość spłaconego przez kredytobiorców kredytu (§ 9 ust. 2 i 3 umowy).

[***] oświadczył, że akceptuje ustalone w ogólnych warunkach kredytowania zasady informowania o zmianie oprocentowania, w tym także dotyczące zmiany wysokości stopy kredytu lombardowego NBP (§ 8 ust. 9 umowy). Oświadczył również, że został poinformowany przez bank o ryzyku związanym ze zmianą kursów walut oraz rozumie wynikające z tego konsekwencje, a ponadto akceptuje zasady funkcjonowania kredytu denominowanego (waloryzowanego) w walucie wymienialnej, w szczególności zasady dotyczące określenia kwoty kredytu w walucie wskazane w § 2 umowy, sposobu uruchomienia i wykorzystania kredytu określone w § 4 umowy oraz warunków jego spłaty określone w § 9 umowy (§ 11 ust. 4 i 5 umowy).

Bank wypłacił powodowi kredyt w dwóch transzach: w dniu 29 maja 2007 r. w kwocie 1 829 929 zł, która została przeliczona według kursu negocjowanego na 802 600,44 CHF oraz w dniu 23 lipca 2007 r. w kwocie 470 071 zł, która została przeliczona według kursu kupna CHF z Tabeli banku nr 141/2007 z dnia 23 lipca 2007 r. z godz. 14:30 na 212 952,34 CHF.

W dniu 14 października 2011 r. [***] zawarł z Kredyt Bankiem S.A. z siedzibą w Warszawie Aneks nr 1, na mocy którego umożliwiono powodowi m.in. spłatę kredytu bezpośrednio w walucie CHF. Na mocy Aneksu nr 2 z 29 kwietnia 2015 r. zawieszono spłatę kapitału na okres 6 miesięcy, a ponadto zdefiniowano sposób ustalania i publikacji przez bank kursów walutowych. Aneksami nr 3 i 4, zawartymi w dniach 21 października 2016 r. i 15 listopada 2017 r. dokonano zawieszenia spłaty kapitału na okresy odpowiednio 3 i 6 miesięcy (umowa kredytu – k. 47-49, ogólne warunki kredytowania – k. 50-52v, Aneks nr 1 – k. 53-54v, Aneks nr 2 – k. 55-55v, Aneks nr 3 – k. 129-129v, Aneks nr 4 – k. 130-130v, zaświadczenie banku z 8 maja 2020 r. – 59-64, zeznania powoda [***] – k. 236-238v).

[***] spłacał raty kapitałowo-odsetkowe zarówno w złotych polskich, jak i w walucie CHF (zaświadczenie banku z 8 maja 2020 r. – 59-64, zeznania powoda [***] – k. 236-238v).

Bank pozyskiwał walutę dla potrzeb akcji kredytowej z grupy kapitałowej KBC Belgia, a po fuzji z BZ WBK za pomocą instrumentów w postaci FX-SWAP, CIRS i REPO walutowe. W związku z zawieraniem transakcji walutowych związanych z udzielaniem kredytów denominowanych (waloryzowanych) w CHF bank zarządzał pozycją walutową.

Bank ustalał kursy stanowiące podstawę przeliczeń walutowych przy uruchomieniu i spłacie kredytu na podstawie kursów średnich z runku międzybankowego oraz dodanie (kurs sprzedaży) i odjęcie (kurs kupna) ustalonego przez bank spreadu walutowego (zeznania świadka [***] – k. 239-241, świadka [***] – k. 255-268, świadka [***] – k. 330-332v i świadka [***] – k. 248-252).

W dniu 4 czerwca 2020 r. [***] skierował do Santander Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie wezwanie do zapłaty wraz z reklamacją umowy kredytu z dnia 18 maja 2007 r., domagając się zwrotu na jego rzecz kwot 622 877,55 zł i 249 922,07 CHF tytułem zapłaconych przez niego rat kapitałowych i odsetkowych i innych należności – w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania. Wezwanie zostało doręczone w dniu 9 czerwca 2020 r. Bank nie uczynił zadość wezwaniu do zapłaty (wezwanie wraz z wydrukiem ze strony [***] – k. 56-58, odpowiedź na reklamację – k. 172-173v).

Podstawę ustaleń faktycznych stanowiły wskazane wyżej dowody z dokumentów, których treść i autentyczność nie była przez strony kwestionowana i również Sąd nie znalazł podstaw do podważenia waloru dowodowego tych dokumentów.

Sąd uwzględnił zeznania powoda w zakresie, w jakim potwierdzał je pozostały materiał dowodowy. Sąd nie dał wiary zeznaniom powoda w części, w której wskazał, że bank nie przedstawił mu ryzyka związanego z wahaniami kursu CHF, bowiem z dokumentacji kredytowej wynikają fakty przeciwne, a skoro zeznania powoda zostały złożone po upływie 16 lat od zawarcia umowy, to wysoce prawdopodobne jest, że doszło do zatarcia się lub osłabienia pamięci powoda o faktach mających miejsce w tamtym czasie.

Za wiarygodne, bo korespondujące z dowodami w postaci dokumentów sąd uznał zeznania świadków [***] (k. 239-241), [***] (k. 255-268), [***] (k. 330-332v) oraz [***] (k. 248-252).

Wysokość świadczenia nienależnego uiszczonego przez powoda na rzecz banku Sąd ustalił na podstawie opinii biegłego sądowego [***] (opinia – k. 296-326, I opinia uzupełniająca – k. 423-450 i II opinia uzupełniajaca – k. 476-487), która była rzetelna, poparta rzeczową, logiczną i spójną argumentacją, a także zgodna z określoną przez Sąd tezą dowodową.

Sąd pominął pozostałe dowody, jako niemające istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie w części.

Podstawę prawną żądań pozwu stanowią art. 189 k.p.c. oraz art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c.

Zgodnie z art. 189 k.p.c. powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny.

Zgodnie z art. 410 k.c. w zw. z art. 405 k.c. ten kto spełnił świadczenie nienależne, może żądać zwrotu tego świadczenia lub jego wartości, przy czym świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.

Będący przesłanką powództwa o ustalenie interes prawny jest obiektywną w świetle obowiązujących przepisów prawa, wywołaną rzeczywistym naruszeniem albo zagrożeniem określonej sfery prawnej, potrzebą uzyskania wyroku, który wprowadzi jasność co do konkretnego prawa lub stosunku prawnego w celu ochrony przed grożącym naruszeniem sfery uprawnień powoda (patrz: wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 lipca 1972 r., III CRN 607/71, OSNC 1973, nr 4, poz. 64 i z dnia 22 września 1999 r., I PKN 263/99, OSNAP 2000, nr 2, poz. 36 oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2014 r., III CZP 121/13, orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 1987 roku, III CRN 57/87, OSNPG 1987, nr 7, poz. 27). Powód nie posiada interesu prawnego, gdy obok powództwa o ustalenie istnieje inna forma ochrony jego praw podmiotowych, a więc np. w procesie o świadczenie lub ukształtowanie stosunku prawnego lub prawa (patrz: orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia z 6 czerwca 1997 roku, II CKN 201/97). Istnienie interesu prawnego należy oceniać na dzień orzekania (patrz: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2019 r., sygn. III CSK 237/18).

W ocenie Sądu powód posiada interes prawny w żądaniu ustalenia, czy zawarta przez niego umowa kredytu jako nieważna oraz czy związany jest zakwestionowanymi postanowieniami umownymi, bowiem według umowy ostateczny termin spłaty przypada na rok 2037, a wyrok ustalający wprowadza jasność co do sytuacji prawnej powoda, w szczególności co do istnienia uprawnienia banku do dalszego żądania od powoda spłaty zadłużenia i sposobu ustalania wysokości rat kapitałowo-odsetkowych.

Mimo posiadania przez powoda interesu prawnego uzasadniającego generalnie dochodzenia roszczenia o ustalenie, powództwo o ustalenie nieistnienia przedmiotowej umowy kredytu z powodu nieważności okazało się niezasadne, bowiem nie zostało wykazane, iżby umowa ta była dotknięta wadami powodującymi jej nieważność. W konsekwencji jako niezasadne podlegało oddaleniu także roszczenie główne o zapłatę oparte na przesłance nieważności umowy.

W myśl art. 58 § 1-3 k.c. czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Nieważna jest też czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana.

Umowa kredytu bankowego jest umową nazwaną uregulowaną w art. 69 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe. Zgodnie z art. 69 ust. 1 tej ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia przez powoda umowy kredytowej, przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Stosownie do ust. 2 cytowanego przepisu, umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: strony umowy, kwotę i walutę kredytu, cel, na który kredyt został udzielony, zasady i termin spłaty kredytu, wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany, sposób zabezpieczenia spłaty kredytu, zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu, terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje, warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.

Zawarta przez powoda umowa kredytu zawiera elementy wskazane w art. 69 ust. 1 i 2 Prawa bankowego, w szczególności określa kwotę udzielonego kredytu (2 300 000 zł), cel kredytu (zakup domu jednorodzinnego wraz z prawem wieczystego użytkowania gruntu oraz remont kredytowanego domu), zasady i termin spłaty kredytu (spłata w okresie do 11 maja 2037 r.), wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany (oprocentowanie stanowiące sumę stawki bazowej LIBOR i marży banku, podlegające zmianie w cyklach 3-miesięcznych).

Zgodnie z art. 353¹ k.c. strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.

Poddanie wynikających z umowy kredytu świadczeń w PLN waloryzacji wartością CHF nie jest sprzeczne z przepisami regulującymi typ umowy kredytu. Po pierwsze w dacie zawarcia umowy kredytu stanowiącej przedmiot niniejszej sprawy obowiązywał art. 358¹ § 2 k.c., zgodnie z którym strony mogły zastrzec w umowie, że wysokość świadczenia pieniężnego zostanie ustalona według innego niż pieniądz miernika wartości. Chodzi tu o miernik inny niż pieniądz, w którym zobowiązanie zostało wyrażone. Miernikiem tym może być także inna waluta (M. Gutowski (red.), Kodeks cywilny. Tom I. Komentarz. Art. 1-44911. Warszawa, 2016). Po drugie, brak jest przepisów prawa powszechnie obowiązującego, które wyłączałyby zastosowanie waloryzacji w przypadku umów kredytu. Po trzecie, poddanie waloryzacji świadczeń stron umowy kredytu nie jest sprzeczne z funkcją tego typu umowy, którą sprowadza się do odpłatnego (odsetki) sfinansowania przez bank określonego celu, który chce osiągnąć kredytobiorca.

Umowa nie jest również sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. W kontekście stosunków prawnych łączących bank z jego klientami (stosunków umownych o charakterze ekonomicznym) przyjąć trzeba, że zasady współżycia społecznego wymagają od stron tych stosunków uczciwości (uczciwego obrotu) oraz lojalności.

Powód potwierdził na piśmie w umowie, że bank udzielił mu informacji o ryzyku kursowym, związanym ze zmianą kursu waluty denominacyjnej w stosunku do złotego oraz o ryzyku zmiany oprocentowania. Powód nie wykazał, iżby jego decyzja była efektem nielojalnego postępowania banku, a w szczególności, iżby doradca bankowy celowo skłonił go do zaciągnięcia kredytu tego rodzaju przewidując nieuchronną i znaczną aprecjację CHF względem PLN. W tych okolicznościach nie można przyjąć, iżby umowa kredytowa zawarta przez powoda była wynikiem nielojalnego czy nieuczciwego postępowania banku.

Podkreślić też należy, że brak jest podstaw do czynienia pozwanemu zarzutu, że nie udzielił powodowi informacji o ryzyku kursowym w określonej formie, a w szczególności w postaci scenariusza prezentującego znaną obecnie skalę ryzyka, bowiem regulacje zawarte w prawie powszechnym i rekomendacjach KNF obowiązujące w dacie zawarcia umowy nie nakładały na bank obowiązku udzielania informacji o ryzyku kursowym w ściśle określonej formie i o określonej ściśle treści.

Materiał dowodowy nie daje podstawy do ustalenia, iżby pozwany w zamian za swoje świadczenie przyjął albo zastrzegł dla siebie lub dla osoby trzeciej świadczenie, którego wartość w chwili zawarcia umowy przewyższa w rażącym stopniu wartość jego własnego świadczenia oraz iżby pozwany w zamiarze pokrzywdzenia kredytobiorcy zawarł z nim umowę kredytu mając świadomość realnej groźby nieuniknionego znacznego wzrostu kursu waluty.

Zważyć nadto trzeba, mając na uwadze stanowiący element wiedzy powszechnej fakt, że po wejściu Polski do Unii Europejskiej w 2004 r. kredyty hipoteczne powiązane z walutą obcą były udzielane na masową skalę, iż wg stanu na dzień zawarcia przedmiotowej umowy za dyskryminujące powoda można by uznać zachowanie banku polegające na tym, że kredytobiorcy świadomemu ryzyka kursowego (a z okoliczności tej sprawy jednoznacznie wynika, że powód był świadomy ryzyka kursowego) odmawia udzielenia kredytu denominowanego kursem CHF, którego oprocentowanie, a zatem i obciążenie wynikające z comiesięcznej raty było znacząco niższe od obciążenia związanego z kredytem złotówkowym niepowiązanym z CHF – oprocentowanym w oparciu o wyższą stopę bazową WIBOR.

Sąd nie znalazł również podstaw by uznać przedmiotową umowę za zawartą w celu obejścia ustawy, a zwłaszcza ustawy Prawo bankowe. Umowa ta odpowiada cechom ustawowego typu umowy kredytu, a zawarte w niej postanowienia dotyczące poddaniu kredytu denominacji kursem CHF nie wypaczają ustawowego typu umowy, a zatem nie wykraczają poza granice swobody umów.

Rozpoznając zarzut abuzywności niektórych postanowień umowy kredytu, wskazać trzeba po pierwsze, że zgodnie z art. 385¹ § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Wziąć należy pod uwagę także treść art. 22¹ k.c., zgodnie z którym za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową.

Przyjąć należy, że zawierając umowę kredytu, której dotyczy niniejsze postępowanie, [***] działał jako konsument, bowiem dokonał z bankiem-przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej z działalnością gospodarczą, co jednoznacznie wynika z celu umowy (zakup domu jednorodzinnego na cele mieszkaniowe).

Zawarte w przedmiotowej umowie postanowienia opierające przeliczenia na bankowej tabeli kursów są abuzywne, gdyż dają bankowi możliwość uzyskania korzyści finansowych stanowiących dla kredytobiorcy dodatkowe koszty kredytu. Oszacowanie tych kosztów nie było zaś możliwe w dniu podpisania umowy. Czynniki obiektywne, a zatem poddające się weryfikacji z punktu widzenia konsumenta, jak wysokość rynkowych kursów wymiany CHF, tylko częściowo wpływają na ostateczny kurs z tabeli banku. Kurs CHF określony w tabeli kursowej banku zawiera dodatkowo marżę, której wartość jest zależna wyłącznie od decyzji zarządu banku. Taka regulacja stanowi naruszenie przez bank dobrych obyczajów, zgodnie z którymi ponoszone przez konsumenta koszty związane z zawarciem umowy powinny być możliwe do przewidzenia.

Powód zawarł umowę na podstawie wzorca sporządzonego przez pozwany bank, na którego treść nie miał wpływu. W tych okolicznościach klauzule opierające przeliczenia świadczeń stron na kursie z tabeli banku nie wiążą powoda, skoro zaś, zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów powszechnych, Sądu Najwyższego i TSUE, brak jest podstaw do zastąpienia kursu ustalanego przez bank innym kursem, należy przyjąć, że powoda nie wiążą w całości postanowienia umowne dotyczące denominacji kredytu kursem CHF.

Umowa może być wykonywana z pominięciem klauzuli denominacyjnej, a przy zachowaniu pozostałych postanowień umownych (w tym opierających zmienne oprocentowanie na stawce LIBOR), bowiem kontrakt ten zachowuje istotne warunki umowy kredytu, zgodnie z którymi bank oddaje kredytobiorcy określony kapitał za wynagrodzeniem w postaci odsetek. Wprawdzie w obrocie gospodarczym zasadniczo nie występują umowy o kredyt złotowy oprocentowany w oparciu o stopę bazową ustalaną dla waluty obcej, w tym CHF, jednakże funkcją instytucji prawnej uregulowanej w art. 385¹ k.c. nie jest przekształcenie umowy zawierającej postanowienia abuzywne w występującą w obrocie gospodarczym umowę pozbawioną tych postanowień, lecz eliminacja postanowień tego typu, co stanowi pewnego rodzaju dolegliwość dla przedsiębiorcy stosującego postanowienia abuzywne.

W ocenie Sądu wykładania i zastosowanie instytucji prawnej uregulowanej w art. 385¹ § 2 k.c. w sposób prowadzący do nieważności umowy kredytu nie znajdują uzasadnienia w treści tego przepisu i jego funkcji. Przepis ten jednoznacznie wskazuje na potrzebę utrzymania umowy z pominięciem klauzul abuzywnych, jeżeli umowa oczyszczona z postanowień niedozwolonych nadal zawiera istotne elementy umowy, którą strony zawarły. Jak wcześniej zaznaczono, umowa o kredyt złotowy oprocentowany wg stawki LIBOR nadal odpowiada typowi umowy uregulowanej w art. 69 ustawy – Prawo bankowe, a zatem nie ma przeszkód, aby utrzymać w mocy umowę na takich okrojonych warunkach.

Wykładnię postanowień umowy w świetle art. 385¹ k.c. w sposób prowadzący do jej nieważności należy także ocenić jako prowadzącą do skutków sprzecznych z zasadami współżycia społecznego. Na skutek takiej wykładni doszłoby bowiem do sytuacji, że sytuacja kredytobiorców, którzy zaciągnęli kredyt powiązany z walutą obcą na podstawie umowy, która zostanie uznana za nieważną bez konieczności zapłaty wynagrodzenia za korzystanie z kapitału, byłaby diametralnie korzystniejsza niż kredytobiorców spłacających w tym samym czasie zwykły kredyt złotowy, przy czym brak jest jakiegokolwiek racjonalnego, ekonomicznego i aksjologicznego uzasadnienia dla wprowadzenia takiej dysproporcji w sytuacji prawnej i ekonomicznej kredytobiorców realizujących podobny cel mieszkaniowy.

Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w punktach I-II wyroku, zasądzając od pozwanego na rzecz powoda kwotę 234 541,07 złotych (opinia – k. 478), oddalając powództwo w pozostałym zakresie, tj. w zakresie roszczenia o zapłatę ponad kwotę ustaloną przez biegłego.

O odsetkach Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 455 k.c. zasądzając odsetki od dnia 24 czerwca 2020 r., tj. od dnia wymagalności wywołanej doręczeniem pozwanemu wezwania do zapłaty z 4 czerwca 2020 r. (k. 58), do dnia zapłaty.

Jako niezasadny ocenić należało zarzut przedawnienia roszczenia objętego pozwem. Przedmiotem żądania było spełnienie świadczenia polegającego na zwrocie spełnionego ratalnie świadczenia nienależnego (art. 405 k.c. w związku z art. 410 k.c.), a w tej sytuacji termin przedawnienia wynosi 10 lat [patrz: art. 118 k.c. w zw. z art. 5 ust. 3 ustawy o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw z dnia 13 kwietnia 2018 r. (Dz.U. z 2018 r. poz. 1104)]. Podnieść przy tym należy, że za początek biegu przedawnienia uznać należy nie datę zawarcia umowy, czy też uiszczenia przez kredytobiorcę pierwszej raty kapitałowo-odsetkowej, lecz dzień, w którym konsument powziął wiedzę lub powinien był racjonalnie rzecz biorąc powziąć wiedzę o abuzywnym charakterze klauzuli, mającym uzasadniać jego roszczenie restytucyjne (patrz: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r., sygn. akt III CZP 6/21 oraz przywołane tam orzecznictwo TSUE). W ocenie Sądu pozwany nie wykazał, iżby powód już w dacie zawarcia przedmiotowej umowy miał świadomość abuzywności odesłania do tabeli kursowej banku.

O kosztach procesu, znosząc je między stronami, Sąd orzekł w pkt. III wyroku na podstawie art. 100 k.p.c. z uwagi na częściowe uwzględnienie pozwu. W ocenie Sądu wprawdzie wyraźnie wyższa jest wartość przedmiotu sporu w zakresie roszczenia głównego niż w zakresie roszczenia ewentualnego, jednakże trudno o wyraźne rozróżnienie argumentacji i nakładu pracy pełnomocników stron w przypadku obu roszczeń, dlatego też w ocenie Sądu brak było podstaw do stosunkowego rozdzielenia kosztów zastępstwa procesowego. 

W punkcie IV wyroku, na podstawie art. 113 ust. 1 i 2 w zw. z art. 83 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z dnia 28 lipca 2005 r., tytułem zwrotu wydatków Sąd nakazał ściągnąć od [***] na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie kwotę 661,68 zł oraz zasądził od Santander Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie na rzecz na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie kwotę 661,69 zł. Z kolei, w punkcie V wyroku Sąd nakazał wypłacić tytułem zwrotu niewykorzystanej zaliczki na wydatki: [***] kwotę 131,10 zł, zaś Santander Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie kwotę 174,80 zł.